سيدمحمدعلي خطيبي‌طباطبائي

مديركل اوپك ونمايندگي ج.ا.ايران در مجامع انرژي

آدرس: خيابان طالقاني نبش حافظ، ساختمان اصلي وزارت نفت
طبقه 13 اتاق 1308  تلفن:23573- 22690، نمابر: 88940821
Website: opec.mop.ir

تاريخچه ايجاد مديريت اوپك و نمايندگي ج.ا.ايران در مجامع انرژي

پس از تشكيل سازمان اوپك در سال 1960، به دليل اينكه كليه مسائل نفتي كشور در اختيار شركت ملي نفت ايران بود، وزير امور اقتصاد و دارايي به نمايندگي از طرف دولت ايران در جلسات اوپك شركت مي‌كرد (لازم به ذكر است در جلسات كنفرانس‌هاي وزارتي اوپك، وزيران نفت وانرژي كشورهاي عضو شركت مي‌كنند و به علت آنكه وزارت نفت تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي وجود نداشت، مديرعامل شركت ملي نفت نمي‌توانست در جلسات وزارتي اوپك شركت كند). بر اين اساس مسائل مربوط به اوپك و شركت در جلسات آن نيز در وزارت امور اقتصادي و دارايي استقرار داشت و اموراوپك شركت ملي نفت ايران تنها با چند كارشناس به بررسي مسائل اجرايي سازمان اوپك از قبيل بررسي موضوعات جلسات هيئت عامل آن و برخي از ديگر مسائل سازمان مي‌پرداخت.

با پيروزي انقلاب اسلامي و تشكيل وزارت نفت، از سال 1358 ، مسائل مربوط به اوپك كاملاً از وزارت امور اقتصادي و دارايي منتزع و به وزارت نفت منتقل شد. به دنبال آن «امور اوپك» به شكل كنوني از سال 1359، متناسب و متناظر با ادارات تحقيقاتي دبيرخانه اوپك، در وزارت نفت سازماندهي شد. هم اكنون امور اوپك تمام مسائل خرد و كلان بازار نفت و انرژي را مورد بررسي قرار مي‌دهد و گزارشات اين امور، از جمله گزارش اجلاس‌هاي وزيران نفت اوپك بطور خيلي محرمانه بدست عالي‌ترين مقامات سطوح كشور اعم از مقام معظم رهبري تا رياست محترم جمهوري براي كسب تكليف به منظور اتخاذ تصميمات لازم در اين كنفرانس‌ها مي‌رسد.
 
شرح وظايف  كلي
1- رايزني، تبادل نظر و تشريك مساعي با اعضاء اوپك، اعضاء مجمع كشورهاي صادركنندة گاز (GECF)، اعضاء مجمع بين‌المللي انرژي (IEF)، نمايندگان كنوانسيون تغيير اقليم سازمان ملل متحد (UNFCCC)  و سازمان‌ها و مجامع ياد شده دبير كل‌هاي ساير مجامع انرژي و همچنين نمايندگان اين نهادها و نيز، نمايندگان هم تراز كشورهاي غير اوپك، به منظور تبادل نظر و تعامل در مورد نقطه نظرات، ملاحظات و سياست‌هاي بخش انرژي ج.ا.ايران در زمينه نفت، گاز و محيط زيست.

2- همكاري و هماهنگي با ساير واحدهاي وزارت نفت از جمله معاونت بين‌الملل، معاونت برنامه‌ريزي و نظارت بر منابع هيدروكربوري، مديريت امور بين‌الملل، مؤسسه مطالعات بين‌المللي انرژي، مديريت كل بهداشت – ايمني و محيط زيست (HSE)، پژوهشگاه صنعت نفت، شركت صادرات گاز و ساير معاونت‌هاي ذيربط بمنظور رايزني در مورد سياست‌ها و ملاحظات بخش نفت و گاز كشور و هماهنگي لازم با مجامع بين‌المللي انرژي.

3- همكاري و هماهنگي و تشريك مساعي با نمايندگان ساير وزارتخانه‌ها، وسازمان‌ها و واحدهاي دولتي و خصوصي ذيربط در زمينه انرژي بمنظور همفكري و تبادل‌نظر در مورد سياست‌هاي كلان بخش انرژي كشور و همچنين برنامه‌ريزي و هماهنگي در خصوص تحقق سياست‌هاي بين‌المللي حوزه نفت و گاز كشور.

4- پيگيري فعاليت‌ ساير سازمان‌هاي بين‌المللي انرژي از قبيل صندوق اوپك براي توسعه بين‌المللي(OFID)، كنگره جهاني نفت(WPC)، شوراي جهاني انرژي(WEC)، سازمان كشورهاي عرب صادركننده نفت (OAPEC)، سازمان همكاري اقتصادي (ECO)، شوراي همكاري خليج فارس (GCC)، سازمان تجارت جهاني (WTO)، پيمان منشور انرژي(ECT)، ارگان‌هاي انرژي وابسته به سازمان ملل متحد (UN)، سازمان همكاري‌هاي اقتصادي و توسعه OECD، آژانس بين‌المللي انرژي IEA و نظائر آن جهت آگاهي از تأثير اين فعاليت‌ها بر سياست‌هاي جهاني انرژي.

5- همكاري در برگزاري كنفرانس‌ها، سمينارها و كارگاه‌هاي آموزشي بين‌المللي مورد نياز نفت و انرژي در ايران و دعوت از شخصيت‌هاي بين‌المللي و تشكيل كميته‌هاي برگزار كننده لازم و انعكاس فعاليت‌هاي صنعت نفت و گاز كشورمان و ساير شركت‌هاي وابسته در بولتن‌هاي مجامع انرژي مختلف، نظير بولتن ماهيانه سازمان اوپك، همچنين نظارت بر تهيه گزارشات توجيهي لازم و ارزيابي گزارش‌هايي كه در اين ارتباط توسط مجامع بين‌المللي انرژي يا ساير كشورهاي عضو اوپك تهيه مي‌شود.

6- سرپرستي و نظارت بر طراحي، اجرا و پياده‌سازي سيستم‌هاي مرتبط به آمار و اطلاعات نفت و انرژي در اداره آمار، اطلاعات و خدمات رايانه‌اي مديريت كل اوپك و نمايندگي ج.ا.ايران در مجامع انرژي و پشتيباني فني لازم به منظور ايجاد، حفظ و توسعه بانك اطلاعاتي روزآمد و تخصصي، بر اساس منابع اطلاعاتي داخلي و بين‌المللي در چارچوب استانداردهاي لازم، به منظور رفع نيازهاي مديريت كل اوپك و اطمينان از صحت عملكرد سيستم‌هاي آماري ايجاد شده.
 
اهداف و استراتژي مديريت كل اوپك و نمايندگي ج.ا.ايران در مجامع انرژي
1- هدف اصلي تشكيل مديريت كل امور اوپك، با به وجود آمدن سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك)، ايجاد هماهنگي و وحدت در خط‌مشي‌هاي نفتي كشورهاي عضو اوپك و تعيين بهترين شيوه‌ها براي تامين منافع فردي و جمعي اعضاي اين سازمان است.

2- اين مديريت همگام با سازمان اوپك، روش‌ها و وسايل تامين تثبيت قيمت‌ها در بازارهاي بين‌المللي نفت را با امعان به حذف نوسانات مضر و غير ضروري ايجاد مي‌كند.

3- استراتژي اين مديريت هماهنگ با سازمان اوپك، در نظر گرفتن منافع كشور با توجه به مصالح كشورهاي توليدكننده و ضرورت تضمين درآمد ثابت براي آنها، عرضه كافي، اقتصادي و تنظيم صادرات نفت به كشورهاي مصرف‌كننده و همچنين ايجاد بازده منصفانه براي سرمايه كشورهاي توليدكننده مي‌باشد كه در صنعت نفت سرمايه‌گذاري مي‌كنند.
 
مديريت كل اوپك و نمايندگي ج.ا.ايران در مجامع انرژي داراي دو معاونت به شرح ذيل مي‌باشد:

الف- معاون امور اوپك
1-  اداره مطالعات بازار نفت
اين اداره، نظير اداره “Petroleum Studies Dept” (PSD) دبيرخانه اوپك، وظيفه بررسي و انجام مطالعات كوتاه مدت مربوط به بازار نفت‌خام و فرآورده، بررســـي تـــحولات اقتــصادي جــهان، مدل‌سازي و انجام پيش‌بيني‌هاي كوتاه مدت بازار نفت و برآورد عرضه وتـــقاضاي نـــفت را پيگيري مي‌كند. به عــلاوه پيگيري مسائل كارشـناسي كميســيون اقتـصادي اوپك “Economic Commission Board” (ECB) كه دوبار در سال و با حضور نمايندگان ملي كشورهاي عضو و كارشناسان آنها در دبيرخانه اوپك تشكيل مي‌شود، از وظايف اين اداره است.

2- اداره مطالعات انرژي:
اين اداره ، نظير اداره “Energy Studies Dept”(ESD) دبيرخانه اوپك، وظيفه بررسي و مطالعه تحولات بالادستي صنعت نفت، مدل‌سازي و انجام پيش‌بيني‌هاي ميان مدت و بلندمدت بازار نفت و نيز مطالعه وضعيت عرضه وتقاضاي ساير انرژي‌هاي فسيلي جايگزين نفت از قبيل ذغال‌سنگ، گازطبيعي، انرژي هسته‌اي و انرژي‌هاي تجديد شونده نظير انرژي خورشيدي، باد وزمين گرمايي را برعهده دارد. بعلاوه موضوع سرمايه‌گذاري در بخش بالادستي كشورهاي مختلف جهان، نيز مورد بررسي اين اداره قرار دارد.

3- اداره سياست‌هاي انرژي
مطالعات و پيگيري سياست‌هاي انرژي كشورهاي توليد كننده و مصرف كننده، بررسي مسائل بين‌المللي، كليه اقدامات مربوط به هيأت عامل اوپك “Board of Governor” (BOG) كه در واقع برنامه‌ريز و سياستگذار امور جاري دبيرخانه اوپك و هدايت كننده اصلي آن است و نيز موضوعات مالي – اداري دبيرخانه اوپك، بررسي استراتژي بلندمدت اين سازمان “Long Term Strategy” (LTS) و پيگيري مسائل حقوقي ذيربط از جمله دعاوي مطروحه عليه اوپك كه بعنوان يك كارتل مطرح مي‌شود (Litigation)، از وظايف اين اداره مي‌باشد. بعلاوه اين اداره مسئول فراخوان كارشناسان متبحر صنعت نفت جهت معرفي به دبيرخانه اوپك است.

ب: معاون روابط با مجامع انرژي:
4- اداره مجمع بين‌المللي انرژي
اين اداره مسئول انجام مطالعات و پيگيري مسائل مربوط به مجمع بين‌المللي انرژي از جمله تعامل توليد كنندگان و مصرف كنندگان، مسايل سياسي اقتصادي بازار انرژي به ويژه نفت و گاز، كليه اقدامات مربوط به هيئت اجرائي مجمع Executive Board (EB) كه به دليل دوسالانه بودن اجلاس‌هاي وزارتي از اختيارات تصميم‌گيري قابل توجهي برخوردار است و نيز موضوعاتي همچون جزئيات روابط توليدكنندگان و مصرف‌كنندگان مي‌باشد. اين اداره بعنوان نقطه تماس ج.ا.ايران با دبيرخانه مجمع مسئول تسهيل امكان ارتباط و همكاري هاي ميان شركت ملي نفت ايران و شركت‌هاي ملي و بين‌المللي نفتي در سطح جهان مي‌باشد.

5- اداره مجمع كشورهاي صادركنندة گاز
پيگيري تحولات اداري، بودجه‌اي، امور پرسنلي و ديگر فعاليت‌هاي داخلي دبيرخانة مجمع، پيگيري و هماهنگي و پاسخگويي در خصوص مسايل و موضوعات قابل طرح در جلسة هئيت اجرايي كه مديريت امور دبيرخانه و تعيين خط‌مشي‌هاي راهبردي دبيرخانه را چه در كليّة زمينه‌هاي مربوط به  برنامه‌‌هاي كار پنجساله، برگزاري اجلاسهاي سران، وزارتي و كارشناسي، بر عهده دارد.

پيگيري و هماهنگ‌سازي مشاركت كارشناسان مجرب ذي‌ربط در جلسات مدل جامع گاز دبيرخانه، تدوين استراتژي بلندمدت مجمع، كارگروه هدايت كنندة دبيرخانه در انجام مطالعات ضروري در عرصة صنعت گاز و جلسات تامين اطلاعات گازي كشور به دبيرخانه پيگيري و هماهنگي در زمينة برگزاري اجلاسهاي وزارتي كه بطور عادي ساليانه يكبار در كشوري برگزار مي‌گردد كه رياست دوره‌اي اجلاس وزارتي را بر عهده دارد و در اواخر سال 1392 در جمهوري اسلامي ايران برگزار خواهد شد. پيگيري و هماهنگي در زمينة برگزاري اجلاس سران و روساي كشورهاي عضو مجمع كه دومين مورد آن قرار است در اوايل تيرماه 1392 در مسكو، مركز روسيه برگزار گردد.

در رابطه با كليه جلسات فوق‌الذكر، اين اداره فعاليت مستقيم و فشرده‌اي در روند شكل‌گيري مطالعات كميته‌ها، دستور و مفاد جلسات اجلاسهاي وزارتي و سران، بيانيه‌هاي نهايي قابل صدور و نيز بيانيه‌هاي مطبوعاتي مربوطه دارد.

6- اداره محيط زيست
مذاكرات سازمان ملل متحد در زمينه موضوع تغيير آب و هوا (Climate Change) و توسعه پايدار (Sustainable Development) از كنفرانس زمين در سال 1992 ميلادي در ريودوژانيرو برزيل شروع شد و طي دو دهه اسناد گوناگوني از جمله «كنوانسيون تغيير اقليم» (UNFCCC)، پروتكل كيوتو و دهها سند و موافقت بين‌المللي ديگر را مورد مذاكره و توافق قرار داده است.
از ابتداي اين كار يعني از اوايل دهه 1990 ميلادي سازمان اوپك با اشراف بر تبعات وسيع اين مذاكرات و اسناد حاصل از آن براي حوزه انرژي و بويژه سوخت‌هاي فسيلي، وارد اين فرآيند شد و از كشورهاي عضو نيز درخواست كرد بطور فعال موضوع را در دستور كار خود قرار دهند. در واقع سازمان اوپك و كشورهاي عضو از همان ابتدا متوجه شدند كه لااقل بخشي از مباحث طرح شده در اين موضوعات، يافتن راه حل براي امنيت عرضه انرژي كشورهاي صنعتي، مقابله با روند رو به تزايد مصرف سوخت‌هاي فسيلي در كشورهاي در حال توسعه، تحميل هزينه‌هاي اقتصادي، تجاري و درآمدي تغيير روندها به كشورهاي صاحب درآمد نفت و نظاير آن بوده است. بدين لحاظ گره (لابي) كشورهاي اوپك در اين مذاكرات در عين مؤثر و با نفوذ بودن، مستمراً مورد حمله و تقابل كشورهاي صنعتي و طرفداران آنها در كشورهاي صنعتي بوده است.

از سوي ديگر كشورهاي اوپك با همفكري، هماهنگي، با تجربه‌اندوزي از مذاكرات 20 ساله اين موضوع كه احتمالاً 20 سال ديگر و يا بيشتر ادامه خواهد شد و ابعاد جديدي به آنها اضافه خواهد شد، مستمراً و بطور فعال در جلسات مربوطه اين موضوعات شركت كرده و دستاوردهاي قابل اعتنائي نيز داشته‌اند.

اداره ذيل مستقيماً تحت نظر مديركل اموراوپك و نماينده ج.ا.ايران در مجامع انرژي مي‌باشد:

اداره آمار، اطلاعات و خدمات رايانه‌اي
اين اداره همچون اداره خدمات داده‌هاي نفتي دبيرخانه اوپك، وظيفه گردآوري اطلاعات مربوط به توليد، ذخاير و كليه داده‌هاي مربوطه به كشورهاي عضو اوپك و غير اوپك و ذخيره اين اطلاعات در بانك اطلاعاتي جامع و محدود است. همچنين اين اداره مسئوليت تدوين بخش داده‌هاي نشريه روزانه، هفتگي و ماهانه مديريت كل اوپك را به عهده دارد.

ضمناً اداره آمار، اطلاعات و خدمات رايانه‌اي مسئول طراحي سيستم‌هاي نرم‌افزاري كاربردي، پشتيباني از شبكه داخلي و اينترنت مورد استفاده در اين مديريت كل را به عهده دارد. يكي ديگر از وظائف جانبي اين اداره به روز نگه داشتن اسناد و مدارك، نشريات، كتب و مجلات تخصصي نفت و گاز و انرژي، دريافت نسخه‌هاي نرم افزاري مجلات تخصصي و توزيع آنها توسط متصدي كتابخانه است.