اقتصاد مقاومتی در وزارت نفت

برنامه های اقتصاد مقاومتی در وزارت نفت در شش بخش شامل اقدامات در بخش بالادستی نفت و گاز، اقدامات در بخش انتقال، توزیع و صادرات گاز طبیعی، بخش صنعت پتروشیمی، بخش پالایش و پخش فرآوره‌های نفتی و بخش حمایت از ساخت داخل و شرکت‌های دانش‌بنیان دنبال شده است.

تکمیل طرح‌های پارس جنوبی، توسعه میادین مشترک غرب کارون، ‌تمرکز بر ادامه طرح‌های گازرسانی به شهرها و روستاها، اتمام طرح‌های نیمه تمام پتروشیمی و تامین خوراک واحدهای پایین دستی، افزایش ظرفیت پالایشی و بهبود کیفیت فرآورده‌های نفتی تولیدی و ادامه آن‌ها، تمرکز بر ادامه اجرای طرح های نگهداشت توان تولید، پیگیری عقد و اجرای قراردادهای توسعه میادین در چارچوب مدل جدید IPC، تقویت حمایت از ساخت داخل با تمرکز بر ۱۰ قلم خانواده کالایی تعریف شده ، بویژه در اجرای طرح های EPC/EPD بالادستی نفت، طرح جمع آوری گازهای مشعل و حمایت از شرکت های دانش بنیان و استارت آپ ها در صنعت نفت رئوس طرح‎های راهبردی وزارت نفت طی سال های گذشته بود.

وزارت نفت به دنبال تلاش‌های مجدانه توانسته با دست یافتن به افزایش بیش از ۵ برابری‌تولید نفت خام از میدان‌های مشترك غرب كارون، تولید روزانه نفت در این میدان را از ۷۰ هزار بشکه در سال ۹۲ به ۳۵۵ هزار بشکه در سال ۹۷ برساند. همچنین دستیابی به تولید ۶۰ هزار بشکه نفت‌خام در روز از میدان مشترک آذر تا پایان سال ۱۳۹۸ و آغاز تولید از لایه نفتی میدان پارس جنوبی از فروردین ماه ۱۳۹۶ از دیگر دستاوردها در این قسمت است.

ادامه اجرای طرح‌های نگهداشت تـوان تولیـد با هدف ایجاد اشتغال و رونق برای پیمانکاران و سازندگان داخلی و مهم تر از همه این موارد، ایجاد امید و اعلام این نکته بسیار مهم که تحریم ها نمی تواند تولید نفت کشور را متوقف کند، با سرمایه گذاری بالغ بر ۶ میلیارد دلار و با هدف نگهداشت و افزایش تولید نفت خام به میزان ۲۸۱ هزاربشكه در روز طی سه سال تعریف شده و در سال ۱۳۹۷، تعداد ۱۰ فقره قرارداد به ارزش ۶۵۰۰ میلیارد تومان با پیمانكاران داخلی برای اجرای آن منعقد شده است.

بر این اساس پیمانکاران ملزم شده اند که اقلام پرمصرف پروژه های خود را که در قراردادهای منعقد شده با آن ها ضمیمه شده است از سازندگان ایرانی خریداری نمایند.

در حوزه تکمیل میدان گازی پارس جنوبی با اتمام طرح‌های دردست اقدام، دستیابی به تولید ۷۵۰میلیون مترمكعب گاز مقدور شده است. تکمیل فازهای پارس جنوبی در بخش خشکی و دریا و تعیین تکلیف فاز 11 میدان گازی پارس جنوبی از جمله این اقدامات است.

به این ترتیب برای اولین بار میزان برداشت روزانه ایران از میدان مشترک گازی پارس جنوبی، از قطر پیشی گرفت و بر این اساس تولید گاز روزانه ایران از این میدان به بیش از 700 میلیون متر مکعب در برابر تولید ۶۲۰ میلیون مترمکعبی قطر رسید.

وزارت نفت در زمینه احداث تاسیسات جمع‌آوری و جلوگیری از سوزاندن گازهای مشعل نیز اقدامات قابل توجهی داشته که با بهره‌برداری از تاسیسات بید بلند ۲ با سرمایه گذاری حدود ۳ میلیارد دلار و ارزش تولیدات ۱.۹ میلیارد دلار در سال، تاسیسات NGL۳۲۰۰ با سرمایه گذاری حدود ۱.۲۵ میلیارد دلار و ارزش تولیدات ۱.۳میلیارد دلار در سال، تاسیسات NGL۳۱۰۰ دهلران با سرمایه گذاری حدود ۹۰۰ میلیون دلار و NGL خارک، مشکل سوزاندن گازهای همراه نفت در مجتمع‌های پالایشگاهی حل شده و علاوه بر استفاده از این گاز برای تولید محصول، مشکلات زیست محیطی ناشی از سوزاندن این گازها نیز مرتفع می‌شود.

به این ترتیب سالانه حدود ۲.۵ میلیون تن محصولات با ارزش افزوده بالای پتروشیمی با ارزش حدود ۲.۵ میلیارد دلار به تولید پتروشیمی كشور افزوده می شود.

در بخش انتقال، توزیع و صادرات گاز طبیعی، وزارت نفت، سهم سوخت مایع نیروگاه‌ها را از ۴۳% در سال ۱۳۹۲ به ۱۲% در سال ۱۳۹۷ کاهش داده و از سوی دیگر پوشش كلی گازرسانی کشور را از ۸۵% در سال ۱۳۹۲ به ۹۳.۵% در خرداد ۱۳۹۸ رسانده است و در حالی‌که از ابتدای شروع گازرسانی در کشور تا پایان تیرماه سال ١٣٩٢، ١٤ هزار و ٤١٩ روستا از نعمت گاز برخوردار شده بودند، از مرداد ٩٢ تا مرداد ٩٨، ١٤ هزار و ٤٩٧ روستای جدید، یعنی بیش از کل اقدامات تا پیش از دولت یازدهم به شبکه سراسری گاز متصل شده‌اند.

این اقدام با صرف هزینه‌ای بالغ بر ۱۷ هزار میلیارد تومان عمدتا از محل منابع جدید ناشی از صرفه‌جویی در مصرف سوخت های مایع تامین شده و لذا در این عملیات بزرگ از حداقل منابع بودجه عمومی دولت استفاده شده است.

هزینه سرمایه‌گذاری پروژه‌های گازرسانی در دست اجرا سالانه چند هزار میلیارد تومان است و تقریبا همه لوازم و تجهیزات شبکه های توزیع گاز در داخل کشور تولید می‌شود و در عمل طی سال ها یگذشته بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان پروژه فقط توسط شرکت گاز به پیمانکاران و سازندگان ایرانی ارجاع شده است.

در بخش صادرات گاز طبیعی با اتمام بخش عمـده خط ششم سراسری، صادرات گاز به كشور عــراق تا میــزان ۱۴ میلیون مترمكعب در روز، از تیرماه سال ۱۳۹۷ با سرمایه‌گذاری حدود ۱.۸ میلیارد دلار آغاز شد. صادرات گاز كشور در تیر ماه ۱۳۹۸ روزانه حدود ۶۳ میلیون متر مكعب بوده كه از این رقم، بیش از ۳۸ میلیون متر مكعب در روز مربوط به كشور عراق بوده‌است.

در صنعت پتروشیمی از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۷ با بهره‌برداری از ۱۵ طرح با ۵.۶ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری، ۵.۲ میلیارد دلار تولید محصول با قیمت پایه سال ۱۳۹۰ انجام شده و تا سال 98 با بهره‌برداری از ۲۷ طرح پتروشیمی دیگر ظرفیت اسمی تولید ۷۶ درصد افزایش یافت. بر این اساس صنعت پتروشیمی کشور از سال ۹۲ تا پایان سال ۱۴۰۰ شاهد افزایش ۲ برابری تولید محصول نهایی و افزایش ۶۰ درصدی درآمـدی خواهد بود.

در بخش پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، ظرفیت پالایش نفت خام و میعانات گازی از ۱.۸ میلیون بشکه در سال ۹۱ به ۲.۳ میلیون بشکه در سال ۹۸ افزایش یافته و تولید بنزین كشور با افزایش ۱۱۵ درصدی همراه بوده است که بر این مبنا تولید بنزین از ۵۲ میلیون لیتر در سال ۹۱ به ۱۱۰ میلیون لیتر در روز در سال ۹۸ رسیده است. همچنین در حالی که در سال ۹۱ تولید بنزین دارای استاندارد یورو در کشور صفر بود، تولید بنزین دارای این استاندارد در سال ۹۸ به ۷۶ میلیون لیتر رسیده که سهم و نقش قابل توجهی در بهبود کیفیت هوای کلان‌شهرها به ویژه تهران داشته است.

تولید نفت گاز کشور نیز در این دوره شاهد افزایش ۱۲ درصدی بوده و از ۹۴ میلیون لیتر روزانه در سال ۹۱ به ۱۱۲ میلیون لیتر در سال ۹۸ رسیده است. ظرفیت تولید نفت گاز با کیفیت یورو در سال ۱۳۹۱، حدود ۶ میلیون لیتر در روز بوده که در حال حاضر به ۴۵میلیون لیتر در روز یعنی بیش از ۷ برابر رسیده است.

وزارت نفت با اجرای طرح سیراف از خام فروشی میعانات گازی از طریق احداث ۶ واحد پالایشی ۶۰ هزار بشکه ای جلوگیری کرده می کند. تولید ۲۰ میلیون تن محصولات پالایشی در سال و افزایش ۲۲ درصدی ظرفیت پالایشی کشور در دوران تحریم، افزایش ۱۳۰ درصدی ظرفیت خوراک مایع پتروشیمی در کشور، رفع گلوگاه های صادراتی و افزایش سالانه ۱.۲ میلیارد دلار ارزش افزوده در کشور، ایجاد حدود ۱.۵ میلیارد دلار کالا و خدمات برای سازندگان، مشاوران و پیمانکاران داخلی، ایجاد ۱۷ هزار شغل در دوران ساخت کل طرح فراگیر پالایشی سیراف و اختصاص ۴ درصد مبلغ سرمایه گذاری هر پروژه جهت عمران و ایفای مسئولیت های اجتماعی در مناطق اجرای طرح‌ها از اقدامات وزارت نفت در راستای جلوگیری از خام فروشی نفت بوده است.

طرح‌های متعدد دیگری نیز برای جلوگیری از خام فروشی اجرا شده و در دست اجراست. از جمله اینکه در شرکت ملی نفت ایران قریب ۵ میلیارد دلار خوراک برای صنایع پایین دستی اختصاص داده می شود که عمدتا میعانات گازی است. در بخش پتروشیمی نیز با اتمام گام دوم و ورود به گام سوم، ۳۷ میلیارد دلار تولید محصولات پتروشیمی در کشور هدف‌گذاری شده است. همچنین در بخش گاز طبیعی احداث واحدهای مبتنی بر گاز طبیعی بعلاوه اتان انجام شده که هرگز استفاده از آن در قبل مطرح نبوده و اتان به همراه گاز سوزانده می شده است.

برای حمایت از ساخت داخل و شرکت‌های دانش‌بنیان، قراردادهای متعدد، متنوع و دارای ارزش اقتصادی بالایی، با دانشگاه ها و مؤسسات پژوهشی، به منظور بهینه سازی فرآیندهای تولید و افزایش ضریب برداشت در میدان های نفتی، بخش اکتشاف، بخش پایین دستی نفت و گاز و پتروشیمی در شركت ملی صنایع پتروشیمی، شركت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی ایران و شركت ملی گاز ایران منعقد شده است. همچنین ساخت فناورانه تجهیزات راهبردی و اولویت‌دار و اقلام استراتژیک صنعت نفت مرتبط با مگاپروژه ساخت ۱۰ گروه خانواده کالایی مورد نیاز صنعت نفت به مراکز علمی و دانش‌بنیان داخلی واگذار شده است.

به منظور توجه و حمایت بیشتر از ظرفیت شرکت‌های دانش بنیان در بخش‌های مختـلف صنعت نفت و نیــز توسعه استارت آپ‌ها، در اردیبهشت ماه ۱۳۹۸، دستور تشکیل "شورای‌حمایت از شرکت‌های دانش بنیان در صنعت نفت" ابلاغ شد. در همین زمینه، مدیریت استفاده از محوطه عمومی پژوهشگاه سابق صنعت نفت و بخش‌هایی از انبار کالای ری که دارای زیرساخت‌های بسیار مناسب برای کارهای دانش بنیان است، در اختیار معاونت مهندسی وزارتخانه قرار گرفته است تا از این مجموعه به نحو مناسب برای توسعه استارت آپ ها و شرکت‌های دانش بنیان مرتبط با صنعت نفت بهره گرفته شود.

1398