مصاحبه

گفت‌وگوی اختصاصی با فاطمه تندگویان، مشاور وزیر نفت در امور زنان و خانواده:
تحقق حرکت هدفمند و منسجم زنان صنعت نفت، سرآمد سازمان‌های دولتی

22:421396/10/23

در بدو ورود به صنعت نفت، در المپیاد ورزشی سراسری بانوان حضور یافت و جهت نیل به اهداف خویش آنچه به عنوان اطلاعات نیاز داشت، جمع‌آوری کرد. اینک با گذشت حدود 4 سال از آن روزها، شناختی جامع و کامل از صنعت نفت دارد و مسیری که بناست بانوان این وزارتخانه درآینده طی کنند را با جزئیات برای خود ترسیم کرده است.




 

الهه عبداللهی - در بدو ورود به صنعت نفت، در المپیاد ورزشی سراسری بانوان حضور یافت و جهت نیل به اهداف خویش آنچه به عنوان اطلاعات نیاز داشت، جمع‌آوری کرد. اینک با گذشت حدود 4 سال از آن روزها، شناختی جامع و کامل از صنعت نفت دارد و مسیری که بناست بانوان این وزارتخانه درآینده طی کنند را با جزئیات برای خود ترسیم کرده است.

رویکرد ایشان به جایگاه زنان در جوامع توسعه یافته، مطالعات و تجربیات وی از فعالیت‌های پیشین خارج از حوزه صنعت و پشتکاری که در این حوزه دارد؛ موجب شده راهی طولانی را در مقایسه با این مدت کوتاه بپیماید. گرچه به رسم افراد تأثیرگذار و متواضع، حاضر نیست تحولاتی که در عرصه زنان بالفعل شده است را نتیجه فعالیت‌ها و عملکرد خویش بداند؛ اما در حقیقت بخش اعظمی از تحولات حوزه زنان که اکنون در صنعت نفت شاهد آن هستیم، با فعالیت‌های او گره خورده است.

حرف‌هایمان از فاطمه تندگویان است؛ مشاور وزیر نفت در امور زنان و خانواده که اینک با گذشت حدود 4 سال از حضور پر رنگ در صنعت نفت- که به قول او دیگر صنعتی مردانه نیست- پای صحبت‌هایش نشسته‌ایم و از اتفاقات این سال‌ها حرف زده‌ایم. 



                                                                           

  •  تصور می‌کنم اکنون پس از گذشت 4 سال از حضور تأثیرگذار شما در صنعت نفت زمان مناسبی برای گفت‌وگو باشد.  به نظر می‌رسد بخشی از اهدافی که پیرامون ارتقای جایگاه زنان در ذهن داشتید، به فعلیت رسیده است.

از آغاز ورودم به صنعت نفت به عنوان مشاور وزیر، به دنبال تحقق عدالت جنسیتی بودم. اما اگر واقع‌بین باشیم، باید این نکته را پذیرفت که عدالت جنسیتی چه در سطح ملی و چه در سازمان‌ها، مقوله‌ای نیست که بتوان در طول 4 سال یا 8 سال شاهد تحقق تام آن بود. شکاف جنسیتی شکل گرفته در طول سالیان، بخصوص در کشورهای مذهبی و سنتی، فاصله‌ای عمیق را ایجاد کرده و مقاومت‌ها مقابل حذف این فاصله هم امری جدی است. به عبارتی برای تغییر این رویکرد و تحقق عدالت باید راهی طولانی را طی کرد و موانع را پشت سر گذاشت.
این حرکت به شکل اثربخش در صنعت نفت سال 1392 آغاز شد و اکنون با توجه به گذشت 4 سال، شاهد موفقیت بسیار چشمگیری هستیم که به عقیده بنده دو عامل در آن تأثیرگذار بود، اول نگاه ویژه شخص وزیر نفت و باور ایشان نسبت به این موضوع و دیگری مشارکت خود زنان در این مسیر. به طور حتم اگر چنین فعالیت منسجم، شبکه‌ای و هماهنگ از سوی زنان وجود نداشت، دستاوردهای بسیار محدودتری را شاهد بودیم. باید از حمایت تعدادی از مدیران صنعت نفت هم یاد کنیم که با توجه به باوری که داشتند، در این مسیر بسیار کمک کردند. به هر حال این نگاه تا حدی «نهادینه» شده و به نتیجه رسیده است.

  • حضور پر رنگ شخصِ فاطمه تندگویان در صنعت نفت هم بدون اغراق، تأثیرگذارترین عامل بوده است که قطعاً به رسمِ تواضع در کلام تان به این سهم اشاره نکردید.

شنیدن این عبارات، نشأت گرفته از لطف شما و دیگر همکاران وزارت نفت است. اما من معتقدم تا زمانی که کاری به صورت تیمی و هماهنگ پیش نرود، به نتیجه نخواهد رسید. خوشبختانه در این مسیر به نحوی هماهنگ و منسجم پیش رفتیم و نتیجه‌  را شاهد بودیم. اما اگر بنا باشد سهمی را برای خودم در نظر بگیرم، شاید بتوانم به تجربیاتی که از سال 1364 اندوخته‌ام، اشاره کنم. در طی این 30 سال، کارهای مشابهی را به انجام رساندم و پیش از فعالیت در صنعت نفت، تجربه مشاورت وزیر در امور زنان وزارت آموزش و پرورش را داشتم و تجربیات ارزشمندی به دست آوردم و تلاش کردم از آن در صنعت نفت نیز مدد بگیرم. اینک می توان تأکید کرد «حرکت هدفمند و منسجم زنان صنعت نفت، سرآمد سازمان‌های دولتی شده است.»
خوشبختانه اکنون فضای مناسبی جهت ارتقای جایگاه زنان فراهم شده است و بخشنامه‌ای که از سوی آقای روحانی ریاست جمهوری ابلاغ شد و بر مبنای آن همه دستگاه‌ها موظف شده‌اند تا سال 1400، 30درصد از جایگاه‌های مدیریتی را به زنان اختصاص دهند، مسیر روشنی را پیش روی ما به تصویر کشیده است.
در صنعت نفت همه باید بپذیرند که امروز نمی‌توان زنان را در حاشیه قرار داد و بعد گفت آن‌ها توانمند نیستند. زنان توانمند هستند و باید در برخی زمینه ها توان‌افزایی کنند. واقعیت این است که آقایان در پروژه‌های مختلفی حضور داشته‌اند و کسب تجربه کرده‌اند و زنان به دلیل شرایط موجود، این امکان را نداشتند. در حال حاضر زنان در حوزه نظری رتبه‌های بالای آزمونها را در اختیار دارند، اما در مقایسه با مردان به دلیل عدم حضور در کلان رتبه پایین تری کسب می کنند و علاوه بر آن توانایی های بالفعل آنان نیز دیده نمی شود، بعنوان مثال 8 نفر از زنان که در دوره طرح جانشین پروری، امتیاز مناسب را کسب کردند هنور تحول چشمگیری در موقعیت سازمانی آنان ایجاد نشده است. همچنین اکنون شاهد فعالیت 330 تن از زنان در حوزه‌های مدیریتی و مدیریت میانی حوزه نفت هستیم که آمار امیدوارکننده‌ای است، اما مشکل اصلی ارتقا به سطوح کلان مدیریتی و حضور در حوزه های سیاستگذاری و برنامه ریزی است.

  • شاید چنانچه شخصی غیر از شما آغازگر این حرکت نوین و همراه با مقاومت‌های متعدد بود، امکان ناامیدی و دلسرد شدن در میانه راه را داشت. قطعاً این جدیت و اراده ریشه‌ای دارد؟
این موضوع به کودکی من و خانواده‌ای که در آن پرورش یافتم، ارتباط پیدا می‌کند. صفت ممیزه‌ای که تا امروز در خود یافته‌ام؛ «صبر و استقامت» است و در خانواده ما این امر نهادینه شده بود. دوران اسارت جواد، علی‌رغم اینکه پیکرش به وطن بازگشت، 11 سال طول کشید. تمرین سختی بود. زندگی ما همواره با چالشی دشوار همراه بوده، در کنار تمامی دشواری‌ها، چالش‌های سیاسی پیش روی‌مان قرار می‌گرفت. با وجود این نقش مادرم بسیار پررنگ می‌نمود و الگوی بسیار خوبی برای ما محسوب می‌شد. همچنین مقاومت جواد، مردانه «ایستادن» او و عدم اظهار کوچک‌ترین اطلاعاتی به دشمن، ناشی از روحیه مقاومت و صبوری‌اش بود. همه این موارد به بنده هم آموخت که با آرامش و طمأنینه برای تحقق اهدافم گام بردارم و به هیچ عنوان از خواسته‌هایم نگذرم. البته باید بگویم که اهل تقابل نیستم! اما مقاوم و پیگیر هستم. هیچ‌گاه در تقابل با شخص یا گروهی قرار نمی‌گیرم و تلاشم در جهت حل مشکلات با تعامل، تفاهم و مدارا و گفت‌وگو است.
طی کردن فرآیندی که به نهایی شدن تصمیماتی همچون «رفع تبعیض در به‌کارگیری زنان در پست‌های مدیریتی»، «کاهش ساعت کار زنان دارای شرایط خاص»، «بهره‌مندی فرزندان کارکنان زن متوفی از مستمری» و «ادامه خدمت زنان تا 60سال» به هیچ وجه آسان نبود. برای نیل به نتیجه بارها مکاتباتی که امکان داشت مسکوت بماند را آغاز کردیم؛ نا امید نشدیم و تلاش‌مان را ادامه دادیم. من معتقدم «در زندگی هیچ بن‌بستی وجود ندارد و این ما هستیم که بن‌بست می‌سازیم. وجود انسان از هر مانعی قوی‌تر است و هر مانعی می‌تواند آغازِ شکل‌گیریِ یک فکر تازه باشد. »

  • در این مسیر همان‌گونه که اشاره فرمودید، مقاومت‌های فراوانی هم وجود داشت. برای مدیریتِ شرایط در این موارد چگونه عمل کردید؟

هر نوع مقاومتی، ناشی از عاملی است و نمی‌توان تمامی مقاومت‌ها را در یک دسته قرار داد. به عنوان مثال گاهی افراد فاقد آگاهی لازم هستند و همین عدم آگاهی، مقدمه‌ای برای مخالفت با عدالت جنسیتی می‌شود. از سویی دیگر برخی از مخالفان تصور می‌کنند اگر زنان در عرصه اجتماعی حضور جدی نداشته باشند، نتایج مثبتی را برای خود زنان به دنبال خواهد داشت. این افراد به اشتباه تصور می‌کنند خانه‌داری برای زنان مطلوب‌تر از فعالیت در اجتماع است. بنابراین افراد یادشده مخالفت‌ها را با هدف خیرخواهانه در پیش می‌گیرند. دسته دیگری از آقایان با توانایی‌های زنان آشنا هستند و می‌دانند اهداف آن‌ها روزی محقق خواهد شد، اما به دنبال «تأخیر انداختن» تحقق آن اهداف هستند. عده‌ای هم در مسند قدرت هستند و طبیعتاً هر قدرتی خوشایند انسان است. قدرت عامل کسب منزلت و کسب ثروت محسوب می‌شود. همیشه در جایگاه‌هایی که قدرت هست، رقابت وجود دارد. بنابراین برخی از مقاومت‌ها آگاهانه و به دلیل کسب یا تثبیت قدرت، نمود پیدا می‌کند. زنان باید با مشارکت در مدیریت، در روند برنامه‌ها تغییر ایجاد کنند و این امر با تلاش آقای زنگنه محقق می شود و اینک شاهد حضور زنان تأثیرگذار نفت مانند خانم‌ها شاهدایی، زروانی و علوی در حوزه مدیریت ارشد هستیم. باید پذیرفت که «این تحولات، عامل افزایش بهره وری و توسعه سازمان است؛ نه لطف به زنان، و از جمله مقدمات ضروری برای یک سازمان پیشرو محسوب می‌شود.»

  • بخشی از مقاومت‌ها هم در حوزه شیطنت‌های رسانه‌ای نمود پیدا کرد. به ویژه در خصوص انتصاب‌ مدیران زن.

شیطنت‌ها در اَشکال مختلف ظهور و بروز پیدا کرده و می‌کند. وقتی موضوع معرفی وزرا هم مطرح بود، این بحث نمود داشت. به محض معرفی فردی، سیاه‌نمایی‌ها آغاز می‌شد. البته در حوزه آقایان این بحث‌ها بسیار کمتر است، اما وقتی نام خانم‌ها مطرح می‌شود، مقاومت‌ها و شایعه سازی‌ها با اَشکال مختلف شدت می‌گیرد.
به هر حال ایجاد هر تغییر و تحولی ، مقاومت‌ها و شیطنت‌ها را به دنبال دارد. بعنوان مثال در انتصاب سرکار خانم مهندس شاهدایی، هوشمندی آقای زنگنه مانع توسعه فضای جانبی پیرامون این امر شد و به طور حتم این انتصاب امری نمایشی نیست و حضوری موثر در فرایند تصمیم سازی های حیاتی صنعت نفت خواهد بود و فراتر از این است که تنها در حوزه منابع انسانی باشد. به هر حال این تحول در کشور و در مجموعه صنعت نفت در حال رخ دادن است، چه افراد موافق باشند و چه مخالف.

  • به طور حتم در حوزه ورزش زنان هم زمان و انرژی زیادی گذاشتید. درست است؟

در بد ورودم به صنعت نفت، خانم‌ها نقش مدیریتی و تصدی‌گری نداشتند. همچنین تعداد ورزشکاران زن محدودتر بود، خصوصاً اینکه در سیاستگذاری کلان ورزش هم سهم چندانی پیش روی خود نمی‌دیدند. با توزیع پرسشنامه‌‌هایی بین زنان ورزشکار، نسبت به چالش‌ها و نقاط ضعف موجود بررسی‌هایی صورت گرفت و بلافاصله در خصوص اصلاح ساختار شورای مرکزی ورزش پیشنهاداتی را ارائه دادیم. در نتیجه با حکم وزیر نفت، دکتر تهمینه فراتی بعنوان اولین بانو، در شورای مرکزی ورزش وزارت نفت عضویت یافت و پس از مرخصی ایشان، خانم‌ها زارعچیان و بهرامی به عضویت شورا درآمدند. همچنین کارگروه ورزش را در امور زنان تشکیل دادیم و به بررسی مباحث مرتبط با ورزش زنان پرداختیم.
در حوزه ورزش همگانی، برای اینکه مدیریت و اجرای المپیاد زنان از سوی خود بانوان صورت پذیرد، از این قضیه حمایت جدی کردیم و خوشبختانه اکنون تمامی امور برنامه ریزی و اجرایی المپیادها از صفر تا صد توسط خود خانم‌ها اجرا می‌شود.
همچنین در تنظیم سند راهبردی ورزش، تلاش کردیم سهم زنان را لحاظ کنیم، مواردی که در کارگروه و با مشارکت خود خانم‌ها بررسی شده بود.
اکنون درصدد هستیم ساختار ادارات ورزش را با لحاظ کردن سمتی جهت معاون امور ورزش زنان پیشنهاد بدهیم. وزیر نفت هم در این خصوص موافقت خود را اعلام نموده اند و این امر در ایجاد فرصت‌ها و بهبود شرایط ورزش زنان تأثیرگذار است. ناگفته نماند تمامی این موارد حمایت آقای شاه کرمی، مدیر کل سلامت، تربیت بدنی و مسئولیت اجتماعی را به همراه داشته است و ایشان یکی از مدیرانی هستند که در تمام این 4 سال کاملا همراهمان بودند.

  • نگاه وزیر نفت به حوزه زنان چه قدر در تحولاتی که به آن اشاره فرمودید، مؤثر بوده است و حرکت زنان صنعت نفت را در ادامه مسیر پیش رو جهت اجرایی کردن اهداف‌ مورد نظر چگونه پیش‌‌بینی می‌کنید؟

اصلاح قوانین و مقررات، ایجاد فرصت برای حضور زنان در پست‌های کلیدی، تسهیل ارتقا و انتصاب بانوان و ...، مواردی هستند که پشتیبان عملی شدن آن‌ها آقای زنگنه بود. در طی این چند سال مباحث سازنده و دوجانبه ای بین بنده و آقای زنگنه در موضوعات گوناگون مطرح ‌شده و در شرایطی که اکثر آقایان یا منفعل، و یا مخالف و ساکت بودند، وزیر نفت با جدیت برای تحقق این اهداف ایستادگی مثبت و آشکار داشتند.
اگر وزیر نفت چنین رویکردی به حوزه فعالیت‌های زنان نداشتند، قطعاً ادامه فعالیت بنده در صنعت نفت بی معنا بود، چون هیچگاه مجذوب قدرت و سمت نبوده ام و معتقد به حضور در فضایی هستم که بتوان مثمر ثمر واقع شد و خوشبختانه دیدگاه آقای زنگنه این فضا را کاملاً ایجاد و محقق کرده است.
اطمینان دارم در حوزه زنان به مدد تلاش و حضور پررنگ آن‌ها در زمینه‌های مختلف، در آینده اتفاق‌های خوبی را شاهد خواهیم بود.


 

نسخه قابل چاپ