شنبه 18 مرداد 1399   16:34:26

 
سه‌شنبه 17 شهريور 1394

تسهیلات شیردهی و برخورداری زنان شاغل از حمایت‌های مادرانه در رویه و قوانین کشورها

تغذیه با شیر مادر، موضوعی است که با سلامت کودک و مادر مرتبط است. این امر خصوصاً در وضعیت‌هایی که آب ناسالم و غیربهداشتی است، برای سلامت کودک جنبه حیاتی‌تری پیدا می‌کند. حمایت از شیردهی مادران در محل کار، به‌عنوان یکی از اجزای جدایی‌ناپذیر حمایت مادرانه از زنان و نیز به‌عنوان یکی از استانداردهای بین‌المللی در زمینه کار است که به زنان کمک می‌کند ضمن بازگشت به محیط کار، حمایت از کودک و شیردهی را نیز ادامه دهند.

در حال حاضر، بالغ‌ بر 121 کشور، ساعات کاری زنان شیرده را به‌منظور حمایت از زنان کاهش داده‌اند. در سال 2010، بیش از 32 درصد از کشورها، فاقد قوانین لازم‌الاجرا در زمینه شیردهی زنان بودند، اما در سال 2013، این میزان به 24 درصد کاهش پیدا کرد.

1. رویکرد نهادهای بین‌المللی در زمینه تسهیلات شیردهی برای زنان شاغل

به‌طور تقریبی در دوسوم کشورها، تسهیلات شیردهی از 6 ماه تا 23 ماه است. بر طبق توصیه شماره 191 سازمان بین‌المللی کار (1)، ایجاد تسهیلات شیردهی باید در محیطی مناسب و نزدیک به محل کار مادر باشد. ایجاد زمینه و بستر مناسب برای شیردهی مادران در محل کار، ازجمله موضوعاتی است که فقط به محل کار و قواعد حاکم بر آن ارتباط ندارد، بلکه در زمره موضوعاتی است که نیاز به اتخاذ سیاست‌های ملی، بسترسازی عمومی و ایجاد تسهیلات اجتماعی در کل جامعه دارد. بنا به گزارش سازمان بین‌المللی کار، در حال حاضر، فقط در حدود 31 درصد از 159 کشور، قانون ملی در زمینه شیردهی مادران دارند.

از زمان تصویب نخستین کنوانسیون بین‌المللی در مورد حمایت مادرانه (شماره 3) (2)، کاهش ساعات کاری برای شیردهی، به‌عنوان جزیی از استانداردهای بین‌المللی در مورد حمایت مادرانه است. با این‌وجود، مفاد قوانین و استانداردهای موجود در رابطه با تسهیلات شیردهی بسیار متفاوت است. بر طبق کنوانسیون (شماره 3)، باید به مادر شیرده، در طول یک روز، دو بار به مدت 30 دقیقه مرخصی داده شود. این در حالی است که مطابق کنوانسیون‌های شماره 103 و 183، بایستی مدت مرخصی ساعتی شیردهی، بر طبق قوانین و مقررات داخلی دولت‌ها تعیین شود.

بر طبق توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت، شیردهی کودکان باید تا شش‌ماهگی کودک ادامه پیدا کند و البته این مدت می‌تواند تا دوسالگی کودک نیز ادامه پیدا کند و شامل تغذیه کمکی کودک هم علاوه بر شیردهی مادر شود. (3) بنا به اذعان سازمان بین‌المللی کار، بارداری و زایمان، ازجمله موضوعاتی است که زنان را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند. بسیاری از زنان پس از زایمان، به دلیل این‌که کار خود را از دست می‌دهند، با معضل فقر مواجه می‌شوند و از سوی دیگر، بسیاری از آن‌ها هم که کار خود را از دست نمی‌دهند و مجدداً کار و اشتغال سابق خود را ادامه می‌دهند، به دلیل شرایط غیرانعطاف‌پذیر کاری و عدم توجه به نیازهای مادرانه و کودکان در محیط کاری، عملاً از هرگونه اقدام حمایت گرایانه مادری که مهم‌ترین آن را شیردهی تشکیل می‌دهد، محروم می‌شوند.

بر طبق استانداردهای سازمان بین‌المللی کار، شیردهی به‌عنوان یکی از اجزای انفکاک‌ناپذیر حمایت از مادران است.(4) بنا به اذعان سازمان بین‌المللی کار، مرخصی ساعتی برای شیردهی می‌تواند به لحاظ اقتصادی، تابع فرمول بُرد– بُرد باشد؛ چراکه هم مادران با شیردادن به فرزندان خود می‌توانند بیشتر سلامت کودکان را تضمین کنند و هم کارفرمایان با ایجاد چنین تسهیلاتی، می‌توانند از مزایای حضور کارمندان زن برخوردار شوند.

2. مرخصی ساعتی شیردهی: یکی از ضرورت‌های برخورداری زنان شاغل از حمایت‌های مادری

بر طبق مفاد کنوانسیون شماره 183 سازمان بین‌المللی کار، زنان از حق برخورداری حداقل یک مرخصی ساعتی روزانه و یا بیشتر به‌منظور شیردادن به فرزندان خود برخوردارند. (5) در قوانین حداقل 121 کشور از 160 کشور موردبررسی (75 درصد)، زنان از مرخصی ساعتی با حقوق و یا بدون حقوق در طول روز جهت شیر دادن به فرزند خود برخوردارند.

نکته مهم در خصوص ایجاد تسهیلات شیردهی برای زنان شاغل آن است که از دیدگاه سازمان بین‌المللی کار در وهله نخست باید خود دولت‌ها بخواهند با وضع قوانین و مقررات ملی و داخلی، در راستای برخورداری زنان شاغل از حمایت مادرانه اقدام کنند و در کشورهایی که هنوز زنان از حداقل حمایت‌های مادرانه در محیط کار و اشتغال خود برخوردار نیستند، باید اولین نقصان را متوجه خود دولت‌ها کرد. (6)

3. نگاهی بر وضعیت کشورهای جهان به لحاظ قانون‌گذاری برای مرخصی شیردهی

بر طبق آمارها و یافته‌های موجود، درصد کشورهایی که در مناطق و قاره‌های مختلف جهان بر طبق قوانین و مقررات ملی خود مرخصی شیردهی ساعتی را برای زنان به رسمیت شناخته‌اند، در ذیل مختصراً مورد اشاره قرارگرفته است:
-  در منطقه آفریقا 36 کشور از مجموع 49 کشور (79 درصد)، مرخصی ساعتی شیردهی را برای زنان مقرر کرده‌اند. این کشورها عبارت‌اند از: بروندی، جیبیوتی، مصر، گابن، گینه بیسائو، موریتانی، نیجریه، رواندا، سومالی، سودان، توگو و تانزانیا.

- در منطقه آسیا 16 کشور از مجموع 23 کشور (69 درصد) مرخصی ساعتی شیردهی را برای زنان مقرر داشته‌اند که عبارت‌اند از: افغانستان، چین، کامبوج، هند، اندونزی، ایران، کره، نپال، فیلیپین، جزایر سالومون، سریلانکا، ویتنام و غیره.

- 11 کشور از اروپای شرقی و آسیای مرکزی از 14 کشور (79 درصد) مرخصی ساعتی شیردهی را برای زنان مقرر کرده‌اند. برخی از این کشورها عبارت‌اند از: ارمنستان، آذربایجان، بلاروس، بوسنی و هرزگوین، کرواسی، قزاقستان، روسیه، تاجیکستان، ازبکستان و ترکیه.

- 27 کشور از 35 کشور توسعه‌یافته اقتصادی (78 درصد) مرخصی ساعتی شیردهی را برای زنان مقرر کرده‌اند که عبارت‌اند از: اتریش، بلژیک، بلغارستان، قبرس، جمهوری چک، فرانسه، فنلاند، استونی، آلمان، مجارستان، ایرلند، هلند، ایتالیا، ژاپن، لوکزامبورگ، نیوزلند، نروژ، پرتغال، رومانی، اسلواکی، اسلونی، اسپانیا، سوئد، سوئیس و ایالات متحده آمریکا.

- 20 کشور از 29 کشور آمریکای لاتین (69 درصد) مرخصی ساعتی شیردهی را برای زنان مقرر داشته‌اند که عبارت‌اند از: آرژانتین، بولیوی، برزیل، شیلی، کلمبیا، کاستاریکا، کوبا، جمهوری دومینیکن، اکووادور، السالوادور، پاناما، مکزیک، گواتمالا، هائیتی، هندوراس، نیجریه، پاراگوئه، پرو، اوروگوئه. و غیره.

-  8 کشور از 10 کشور خاورمیانه مرخصی ساعتی شیردهی برای زنان مقرر کرده‌اند که عبارت‌اند از: بحرین، عراق، کویت، عربستان صعودی، سوریه، امارات متحده عربی و یمن. (7)

4. کیفیت مرخصی ساعتی شیردهی

بنا به گزارش سازمان بین‌المللی کار، قوانین و مقررات کشورها به جهت مدت زمان و تعداد دفعات مرخصی روزانه شیردهی زنان شاغل، بسیار متفاوت است. عمدتاً کشورهای مختلف، یک یا دو بار مرخصی ساعتی برای شیردهی زنان شاغل مقرر می‌کنند، ولی در این قوانین زمان اعمال این مرخصی معین نشده است.

- در بیشتر کشورها عمدتاً، دو دفعه مرخصی نیم‌ساعته برای شیردهی روزانه زنان مقرر شده است. در تعداد اندکی از کشورها، مدت مرخصی شیردهی بیشتر از یک ساعت است که از آن جمله می‌توان به ارمنستان، اتریش، بلغارستان، بورکینافاسو، گابن، مجارستان، ایتالیا، کویت، پرتغال، رومانی، روسیه، سومالی، تانزانیا و یوگسلاوی سابق اشاره کرد.

- در تعدادی از کشورها، فقط به‌طورکلی به یک ساعت مرخصی شیردهی اشاره‌ شده و هیچ‌گونه مقرراتی درباره چگونگی و کیفیت تقسیم این‌یک ساعت وضع نشده است که از آن‌جمله می‌توان به بولیوی، چاد، شیلی، پرو،رواندا، نیجریه، اردن، کویت، لیبی، هلند و غیره اشاره کرد.

- در کشور نیکاراگوئه، هر سه ساعت یک‌بار، 15 دقیقه مادران شاغل از مرخصی شیردهی برخوردارند. در افغانستان، ایران، آذربایجان، بلاروس، قزاقستان، نیکاراگوئه، روسیه، تاجیکستان و ازبکستان، مادران شاغل از سه بار مرخصی 20 دقیقه‌ای روزانه برای شیر دادن به فرزند خود برخوردارند.

- در کشور بلغارستان، مادرانی که ساعت کار روزانه آنان بیش از 7 ساعت است، روزانه می‌توانند از دو دفعه مرخصی شیردهی یک‌ساعته برای کودکان زیر هشت ماه استفاده کنند. (8)

5. ارزیابی

یکی از استانداردهای بین‌المللی در زمینه حمایت از مادران شاغل، اعطای مرخصی ساعتی روزانه برای شیردهی فرزندان است. بنا به اذعان سازمان بین‌المللی کار، بر طبق مفاد کنوانسیون 183 سازمان بین‌المللی کار (ILO)، مرخصی ساعتی شیردهی، یکی از اجزای انفکاک‌ناپذیر از حمایت‌های شغلی از مادران شاغل است.

با این‌که در اسناد بین‌المللی و استانداردهای سازمان بین‌المللی کار، این امر به‌عنوان یکی از استانداردهای لازم پذیرفته ‌شده است، لکن بنا به اذعان سازمان بین‌المللی کار، اولین گام برای عملی‌شدن این حمایت‌ها را باید خود دولت‌ها از طریق وضع قواعد و مقررات مقتضی بردارند. بر طبق آمارها و یافته‌های سازمان بین‌المللی کار، به‌رغم آن‌که اصل موضوع اعطای مرخصی روزانه ساعتی برای شیردهی مادران، در قوانین بسیاری از کشورها پذیرفته‌شده است، اما رویه کشورها، در این زمینه بسیار متفاوت است. البته باید رویه‌های موجود به سمت یکپارچگی و انسجام بیشتر در جهت تضمین برخورداری مادران شاغل از حمایت‌های مادرانه، پیش برود.

با توجه به اهمیت و جایگاه نقش مادری از دیدگاه اسلام و با توجه به ارج‌نهادن به مقام مادر در تعالیم اسلامی و نیر تسهیلات قانون‌گذاری و حقوقی که شارع برای زنان در خانواده در رابطه با شیردهی فرزند قایل شده است، اساساً کشورهای اسلامی می‌بایست در زمینه حمایت از زنان شاغل در دوران شیردهی و تسهیلات شیردهی زنان در زمان اشتغال در مقایسه با سایر کشورها، گوی سبقت را از سایر کشورها بربایند. نکته جالب توجه آن است که در زمینه تسهیلات شیردهی کشورهای در حال توسعه وضعیت بسیار خوبی دارند؛ به طور نمونه کشورهای آفریقایی یکی از بالاترین درصدهای تسهیلات شیردهی را به خود اختصاص داده است.


پی‌نوشت

1. ILO Recommendation No. 191.
2. the first Convention on maternity protection (No. 3).
3. (World Health Assembly Resolution 55.15).
4. ILO, 2012c, Module 10 Breastfeeding arrangements at work. For a full review of the benefits of breastfeeding to children, mothers and families, see ILO 2012c, Module 10, ResourceSheet 10.1. Available at:
http://mprp.itcilo.org/pages/en/ [1 Apr. 2014].
5. Convention No. 183, Article 10(1)(2).
6. Report of International Labor Organization (ILO), Maternity and Paternity at Work (Law & Practice across the World), 2014, p. 104.
7. Ibid., pp. 105-106.
8. Ibid.

                                                                                                                  مرضیه طاهری

 

 
امتیاز دهی
 
 

تعداد بازديد اين صفحه: 240









 
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران میباشد.
استفاده از اطلاعات این سایت با ذکر منبع بلامانع است.
Best View in 1024x768